Ai Weiwei’nin 50 Yıl Sonraki İlk Çizimi: Ölen Bir Ağaç
Sanatçı Ai Weiwei, 1200 yaşındaki Sherwood Ormanı’nın ölen dev meşe ağacının haberini alınca, 50 yılı aşkın süredir yapmadığı bir şeyi yapmaya karar verdi: Çizmek. Yaz gündönümünde ağacın altında yaptığı eskiz, şimdi CIRCA ve Factory International iş birliğiyle hazırlanan bir animasyonun temelini oluşturuyor. “A Tree” (2026) adlı bu eser, Londra’daki Piccadilly Lights’ta sergileniyor.
Bir Ağacın Ölümü, Bir Sanatçının Uyanışı
Weiwei, bu çizimin terk edilmiş bir medyuma geri dönüşten çok, kendi hayatındaki belirli bir ana yanıt olduğunu söylüyor. “69 yaşındayım, neredeyse 70; hem çevrem hem de ben büyük değişimler geçirdik. Bu 1200 yıllık ağacın öldüğünü okuyunca, oraya gidip bir eskiz yapmam gerektiğini hissettim.”
Ağacın devasalığı karşısında dururken, onun ömrünü düşündü. On iki yüzyıl boyunca mevsimlerin değişimine tanık olmuş bir canlı. Ona göre bu ölüm ne sembolik ne de istisnaiydi. Tüm canlıların aynı döngüsünün parçasıydı.
“Bir ağacın ölümüyle başka bir canlının ölümü arasında hiçbir fark olduğunu düşünmüyorum. Hepsi aynı yaşam döngüsünü tamamlıyor. 1200 yıl boyunca bu ağaç rüzgâr, yağmur, çiy ve soğuğa dayandı; sonunda yaşama olasılığından vazgeçti.”
Kuşaklar Arası Diyalog: Şiir ve Çizim
Animasyon, Weiwei’nin çizimini, 1940 yılında babası ünlü Çinli şair Ai Qing tarafından yazılan “Ağaçlar” şiiriyle birleştiriyor. Seksen yıldan fazla bir zaman farkıyla yazılan şiir, bir ağaç, toprak ve çevresindeki orman arasındaki ilişkiyi yansıtıyor. Şiir ve çizim, doğal dünyaya ortak bir dikkatle birleşen iki kuşağı bir araya getiriyor. Eser, meşenin döngüsünün sona erdiğini kabul ederek bitiyor.
Ai Weiwei’nin Ağaçlarla İlişkisi
Weiwei’nin pratiğinde ağaçlar onlardır. Çin’de, uzak dağ köylerinden toplanan antik ağaç gövdelerinden heykeller yaptı. Brezilya’da başka bir 1200 yıllık ağacın dökümünü oluşturdu. Son olarak Manchester’daki büyük sergisi “Button Up!” için ağaç imgesini yeniden yarattı. Bu eser, onun doğayla olan diyaloğunun en kişisel örneklerinden biri.
Editörün Yorumu
Ai Weiwei’nin bu hamlesi, tasarım ve sanat dünyasında durup dinlemeyi hatırlatan nadir anlardan biri. Çizim, teknik bir beceriden çok bir farkındalık ve anı kaydetme eylemi. Beni en çok etkileyen, bir ağacın ölümünü kişisel bir kayıp gibi deneyimlemesi ve bunu yıllar sonra ilk kez bir kalemle ifade etmesi. Türkiye’de de benzer bir yaklaşım görüyor muyuz? Maalesef pek değil. Biz daha çok hızlı üretim ve tüketim odaklıyız; bir zeytin ağacının kesilmesi bile ancak birkaç haberle geçiştiriliyor. Bu eser, bize tasarımın aslında bir yavaşlama ve dinleme pratiği olduğunu hatırlatıyor. Önümüzdeki yıllarda bu tür “anı yakalama” temelli çalışmaların arttığını göreceğiz, özellikle iklim kriziyle birlikte doğaya dair daha samimi ve yavaş bir dil yerleşecek.
