Fernando Laposse: Zanaatla Kırsal Dönüşüm ve Topluluk Odaklı Tasarım
Tasarımın geleceği bir tarlada başlıyor olabilir mi? Meksikalı tasarımcı Fernando Laposse’nin çalışmaları bu soruya cesur bir yanıt veriyor: Bir bitkinin meta değerinin ötesinde yetiştirildiği, malzemenin onu yapan yerin ve insanların hafızasını taşıdığı bir alan. Designboom ile yaptığı söyleşide Laposse, pratiğini mısır koçanları, agave lifleri, aşınmış yamaçlar ve Tonahuixtla köyü üzerinden anlatıyor; burada üretim, toprağın kaldırabileceği bir ekonomi inşa etmenin yolu haline geliyor. Nesneleri galerilerde ve kamusal enstalasyonlarda yer alsa da, mantığı başka yerde başlıyor: tohumlarda, tarım mevsimlerinde, toprakta ve yıllar içinde sürdürülen ilişkilerde.
Zanaatın İki Yüzü: Batı ve Latin Amerika Arasındaki Gerilim
Laposse, zanaatın dünyanın farklı yerlerinde çok farklı nedenlerle ve biçimlerde uygulandığını vurguluyor: “Batı’da, Avrupa’da ya da gelişmiş dünyada zanaata dönüş neredeyse antropolojik. Hatta bir tür sağlıklı yaşam aktivitesi gibi hissedilebilir.” Oysa Latin Amerika’da durum farklı: “Latin Amerika’da, ki en iyi bildiğim bölge burası, zanaat hâlâ yoksulluk kavramına bağlı.” Bu gerilim, Laposse’nin işlerine sinmiştir. El yapımına ilgi duyar ama bu süreci romantize etmeyi reddeder.
Totomoxtle: Mısır Koçanından Sanat Eserine
Laposse’nin çalışmaları genellikle mütevazı bitki atıklarıyla başlar. Totomoxtle projesinde, yadigâr mısırların koçanları soyulur, düzleştirilir ve kağıt ya da tekstil yüzeylere lamine edilerek kaplama benzeri bir malzeme oluşturulur. Doğal tonlar koyu morlardan krem, kahverengi ve soluk altın sarısına kadar uzanır; her bir tabaka, üretildiği yerel mısır türünün rengini taşır. Malzeme kakmacılık gibi kesilip birleştirilir; mobilyalar ve duvar yüzeyleri oluştururken koçanın dokusu ve düzensizliği görünür kalır.
“Yaptığım işin bir parçası da Meksika’da zanaat algısını değiştirmek; hem üreticiler hem müşteriler için. Zanaatın hayatta kalmak için yapılan bir şey ya da müşteri açısından çok ucuz olması gerektiği önyargısını kırmak.”
Tasarımcının Kişisel Meydan Okuması: Mevcut Zanaatları Kullanmamak
Birçok tasarımcı var olan tekniklere yönelirken, Laposse kendine farklı bir hedef koymuş: “Bir tasarımcı olarak kişisel bir meydan okuma belirledim: mevcut zanaatları kullanmamak.” Ona göre sorun, sınıf, eşitsizlik ve pazara erişimle ilgili. Bir tasarımcı bir topluluğa girip geleneksel bir nesneyi uyarlayıp yeni bir kitleye cazip hale getirebilir, ancak bu yapı aynı dengesizliği sürdürebilir. “Bu yaklaşımların çoğu hâlâ ayrıcalığa dayanıyor.”
Editörün Yorumu: Laposse’nin zanaatı romantize etmeden ele alması, özellikle Türkiye gibi el sanatları geleneği güçlü ama aynı zamanda yoksullukla ilişkilendirilen coğrafyalarda çok kıymetli. Türkiye’de de benzer bir yaklaşımla, Anadolu’daki kilim, bakır ya da ahşap işçiliğini sadece bir “kültürel miras” değil, aynı zamanda kırsal kalkınma aracı olarak görmek mümkün. Ancak Laposse’nin yaptığı gibi, bu zanaatları “soylulaştırmadan” ve üreticiyi sömürmeden pazara taşımak büyük bir tasarım disiplini gerektiriyor. Önümüzdeki yıllarda, bu tür topluluk odaklı ve malzeme bilincine sahip tasarımların daha fazla örnek göreceğimizi düşünüyorum. Özellikle sürdürülebilirlik ve yerellik vurgusu, tasarım dünyasında kalıcı bir trend haline gelecek.
Peki bu neden önemli? Çünkü Laposse, tasarımın sadece estetik bir uğraş değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir dönüşüm aracı olabileceğini gösteriyor. Onun pratiği, tasarımcıların tarladan galeriye uzanan bir sorumluluk üstlenmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Kaynak: Designboom | Yayın Tarihi: 5 Haziran 2026
