Utopian Hours 2026: Katılımcı Şehir Yapımından Dersler
Henri Lefebvre’nin “şehir hakkı” kavramı, kentsel mekânı kontrol eden yapıları sorgulayarak vatandaşı karar alma sürecinin merkezine koyar. Bu düşünceler, mimarlık ve kentsel tasarım pratiğini derinden etkilemiş, topluluk katılımı ve ortak tasarım (co-design) anlayışını yaygınlaştırmıştır. İşte tam da bu temalar, Utopian Hours 2026 festivalinin ana odağıydı. Festivalin onuncu yıl dönümü nedeniyle ilk ayağı Hollanda’nın Rotterdam kentinde düzenlendi.
Bir Katılım Egzersizi Olarak Festival
Festivalin yapısı, bizzat bir katılım egzersizi olarak kurgulanmıştı. Mimarlar, plancılar, araştırmacılar, seçilmiş belediye yetkilileri, gazeteciler, geliştiriciler, sanatçılar, bilim insanları ve halk bir araya geldi. Mekân olarak seçilen tarihi Groot Handelsgebouw binası, 1953 yılında, İkinci Dünya Savaşı’nda depolarını kaybeden toptancılar için inşa edilmişti. Bir şehir bloğunu kaplayan yapı, servis avluları, rampalar ve çatısıyla dikkat çekerken, bugün 400 şirkete ev sahipliği yapıyor.
“Utopian Hours, sadece bir festival değil; şehir yapımının demokratikleşmesi için bir laboratuvar.”
Katılımcı Tasarımın Gücü
Festival boyunca, katılımcı tasarımın kentsel dönüşümdeki rolü masaya yatırıldı. Lefebvre’nin mirası, günümüzde mahalle ölçeğinden metropol ölçeğine kadar pek çok projede hayat buluyor. Özellikle Rotterdam gibi savaş sonrası yeniden inşa edilmiş bir kentte, topluluk katılımının kentsel hafızayı koruma ve yeni kimlikler yaratma potansiyeli vurgulandı.
Editörün Yorumu: Utopian Hours 2026, katılımcı şehir yapımının sadece bir ideal olmadığını, pratikte de uygulanabilir olduğunu gösteriyor. Ancak bu tür etkinliklerin, genellikle elit bir kitleye hitap etme riski taşıdığını düşünüyorum. Rotterdam’daki festival, farklı kesimleri bir araya getirse de, asıl mesele bu katılımın gündelik hayata nasıl yansıyacağı. Türkiye’de de benzer bir yaklaşım, özellikle kentsel dönüşüm projelerinde büyük bir ihtiyaç. Maalesef ülkemizde çoğu zaman katılım, sadece bir formalite olarak kalıyor. Bu trend, önümüzdeki yıllarda dijital araçların da desteğiyle daha kapsayıcı hale gelecek; ancak asıl değişim, tasarımcıların ve plancıların zihniyet dönüşümüyle mümkün olacak.
Kaynak: ArchDaily | Yayın Tarihi: 20 Haziran 2026
