Zumthor’un Beyeler Genişlemesi Basel’de Sanatla Doğayı Buluşturuyor
İsviçre’nin Basel kenti yakınlarındaki Riehen’de, Renzo Piano’nun tasarladığı mevcut Fondation Beyeler binası, Peter Zumthor’un imzasını taşıyan genişleme projesiyle yeni bir soluk kazanıyor. 26 Eylül 2026’da kademeli olarak ziyarete açılacak yapılar, Ocak 2027’de tam kapasiteyle hizmet verecek. Peki, bu genişleme neden mimarlık dünyasında bu kadar yankı uyandırdı? Çünkü Zumthor, alışılageldik “daha büyük, daha etkileyici” yaklaşımını reddederek, sanatı ve doğayı merkeze alan üç ayrı bina tasarladı.
Üç Bina, Tek Vizyon: Wyss Müzesi, Ammann Pavyonu ve Erlen Torhaus
Zumthor, genişleme projesinin işlevlerini Wyss Müzesi, Ammann Pavyonu ve Erlen Torhaus arasında dağıtmış. Her bina, mevcut peyzaja farklı şekillerde yanıt veriyor. Proje kapsamında, daha önce özel mülkiyette olan ve koruma altındaki parkın yaklaşık 10.000 metrekarelik bölümü de ziyarete açılıyor. Böylece müze arazisine bahçeler, çayırlar, ağaçlar ve su öğeleri ekleniyor.
Wyss Müzesi, üç kat boyunca yaklaşık 1.500 metrekarelik sergi alanı sunuyor. Düzensiz Y-planı, mevcut bir ginkgo, bir sekoya ve bir çınar ağacı grubunun etrafında şekillenmiş. Bu sayede arazinin kısıtlamaları, binanın organizasyon prensibine dönüşmüş. Müzenin büyük pencereleri, yemyeşil çevrenin yanı sıra açık havalarda Jura ve Kara Orman manzaralarını çerçeveliyor. Üst kattaki bir teras, dış merdivenle parka bağlanarak galerilerin ötesine uzanan bir hareket dizisi oluşturuyor.
Müze büyük ölçüde Jura kireçtaşı kullanılarak inşa edilmiş. Zumthor’un binanın genelinde tercih ettiği bu malzeme, banklarda, merdivenlerde, terrazzo zeminlerde, tavan agregasında ve mineral sıvada karşımıza çıkıyor. Sıkıştırılmış beton cephe ise yerel kireçtaşından gelen sıcak sarı tonuyla dikkat çekiyor.
Zumthor’un Tasarım Felsefesi: Doğayla Bütünleşen Mimarlık
Peter Zumthor, projeyi 11 mimarlık ofisinin katıldığı bir çalışma sonucunda uluslararası jüri tarafından oybirliğiyle seçilmiş. Ünlü İsviçreli mimar, yeni işlevleri farklı form ve malzemelere sahip üç binaya bölerek uzantının toplam hacmini azaltmış.
“Tüm işlevleri tek bir arsaya sıkıştırsaydık, her şeyin tek bir kutuya tıkıştırıldığı büyük bir bina elde ederdik. Ben gerçekten sadece sanata hizmet eden sanat müzelerini seviyorum, bu yüzden farklı işlevleri ayırdım.” — Peter Zumthor
Zumthor’un projeye yaklaşımı, araziyi villalar, bahçeler, patikalar ve sudan oluşan daha eski bir dokuyla şekillenmiş bir yer olarak anlamasını da yansıtıyor. Mimar, yeni mimarlığın kendini ayrı bir müdahale olarak ilan etmek yerine, bulunduğu yere ait hissettirmesini istediğini belirtiyor.
“Binalarımın o kadar doğal bir şekilde uyum sağlamasını istedim ki, tamamen apaçık hissettirsin.” — Peter Zumthor
Editörün Yorumu: Türkiye Bağlamında Zumthor’un Yaklaşımı
Zumthor’un bu projesi, çağdaş mimarlıkta “az ama öz” yaklaşımının en güzel örneklerinden biri. Üç ayrı binaya bölünmüş işlevler, aslında göründüğünden çok daha radikal bir karar. Çoğu müze genişlemesi, tek bir büyük kütleyle dikkat çekmeye çalışırken, Zumthor tam tersini yapıyor: mevcut peyzajı ve ağaçları merkeze alarak mimarlığı geri planda tutuyor. Bu, ego tatmininden uzak, olgun bir tasarım tavrı.
Ancak itiraf etmeliyim ki, bu kadar dağınık bir yerleşim, ziyaretçi deneyimini zorlaştırabilir. Özellikle Türkiye gibi iklimin ve bütçenin zorlayıcı olduğu coğrafyalarda, Zumthor’un bu “doğaya teslim olmuş” yaklaşımını uygulamak pek kolay değil. Yine de ülkemizdeki müze ve kültür yapıları için ilham verici: her şeyi tek çatı altında toplamak yerine, parçalı ve bağlama saygılı çözümler geliştirmek, hem daha sürdürülebilir hem de daha insani ölçekli mekânlar yaratabilir. Önümüzdeki yıllarda, özellikle İstanbul ve İzmir’deki kültür projelerinde bu tür parçalı yaklaşımları daha sık görebiliriz.
Peki bu neden önemli? Çünkü mimarlık, sadece bina yapmak değil; doğayla, tarihle ve insanla diyalog kurmaktır. Zumthor’un Beyeler genişlemesi, bu diyaloğun nasıl kurulacağına dair güçlü bir ders veriyor.
Kaynak: Designboom | Yayın Tarihi: 23 Eylül 2026
