Selanik’te Tarihi Katmanlar Yaya Ağıyla Canlanıyor
Selanik’in tarihi merkezi, Roma, Bizans, Osmanlı, Yahudi ve modern katmanların üst üste bindiği eşsiz bir palimpsest (üzerine yeni yazılar yazılmış parşömen). Yunanistan’ın bu en karmaşık kentsel dokusunda, Apostolopoulos Tasoulis mimarlık stüdyosunun tasarladığı Armosi (Άρμοση) master planı, 70’ten fazla anıtı ve arkeolojik alanı tek bir yaya ağıyla birleştirmeyi hedefliyor. Proje, 2023’te düzenlenen uluslararası yarışmada birincilik ödülü kazandı ve UNESCO’nun Tarihi Kentsel Peyzaj yaklaşımını temel alıyor.
Tarihi Eksenin Yeniden Doğuşu
Plan, antik Egnatia Caddesi ile Aristotelous Caddesi’nin kesişimini omurga olarak alıyor. Bu eksen boyunca uzanan tasarım, kentin görsel karmaşasını artırmadan okunabilirliğini yükseltmeyi amaçlıyor. Bunun için tek tip bir tasarım araç seti kullanılıyor: açık renkli, sürekli bir zemin kaplaması nötr bir arka plan oluştururken, standartlaştırılmış aydınlatma, yönlendirme ve sokak mobilyaları ekleniyor. Yeraltı tesisleri, yeni kamusal erişim noktaları ve hafif çevreleme elemanlarıyla alan sınırları yeniden yapılandırılıyor.
“Tasarım, tarihi katmanları bir müze vitrini gibi dondurmak yerine, günlük yaşamın aktif bir parçası haline getirmeyi öneriyor. Bu, koruma odaklı kentsel tasarımda radikal bir zihniyet değişimi.”
Anıtlar ve Yeni Kamusal Alanlar
Proje kapsamında Rotunda çevresinde yeni bir kamusal meydan oluşturuluyor ve Galerian Kompleksi’ndeki bir dizi arkeolojik alan birbirine bağlanarak tarihi imparatorluk ekseni yeniden kuruluyor. Roma Forumu’na yeni bir eksenel giriş ekleniyor ve Dikastirion Meydanı ile forum arasında yeni bir bağlantı sağlanıyor. Böylece arkeolojik kalıntılar çağdaş kentle yeniden buluşuyor.
İklime Dayanıklı ve Yaya Odaklı Bir Ağ
Zemin düzlemi, yaya hareketi ve iklim direncine göre şekilleniyor. Mevcut bitki örtüsü, metro ağı ve toplu taşıma sistemine bağlanan sürekli yeşil koridorlara dönüştürülüyor. Bu, trafikten arındırılmış rotalar oluşturarak Selanik’in tarihsel stratifikasyonunun günlük kentsel hareketliliğin aktif bir parçası olarak işlemesini sağlıyor. Egnatia Caddesi, arkeolojik kalıntıları, yeşili ve hareketliliği entegre eden sürekli bir kamusal peyzaj olarak yeniden tasarlanıyor.
Disiplinlerarası Bir Ekip Çalışması
Proje, Apostolopoulos Tasoulis liderliğinde geniş bir ekip tarafından yürütülüyor. Kentsel planlama danışmanlığını Bethlehem Hastaoglou-Martinidis, Katerina Christoforaki ve Polina Prentou üstlenirken, peyzaj mimarlığını Studio Soma ve Alana Espacio yapıyor. Trafik planlaması VM Consulting, yapısal mühendislik PPA Structure, mekanik mühendislik Melcon Engineering ve iklim-çevre tasarımı Transsolar tarafından sağlanıyor. Proje, Kültür Bakanlığı ve Selanik Belediyesi işbirliğiyle hayata geçiriliyor.
Editörün Yorumu: Türkiye İçin Dersler
Bu projeyi incelerken hem heyecanlandım hem de biraz buruk hissettim. Türkiye’de de benzer bir yaklaşımı İstanbul’un tarihi yarımadasında, özellikle Sultanahmet ve Eminönü çevresinde görmek isterdim. Ancak bizde genellikle koruma ve günlük yaşam birbirine karşı konumlandırılıyor; ya turistik bir vitrin yaratılıyor ya da tarihi doku betonarme yığınları arasında kayboluyor. Armosi planının en güçlü yanı, tarihi katmanları bir engel değil, hareketliliğin ve iklim direncinin taşıyıcısı olarak görmesi. Öte yandan, bu kadar geniş bir alanda tek tip bir zemin kaplaması ve standart mobilya kullanımı, yerel karakteri bir miktar homojenleştirme riski taşıyor. Yine de bu trend önümüzdeki yıllarda Akdeniz ve Orta Doğu kentlerinde yaygınlaşacak gibi görünüyor. Peki bu neden önemli? Çünkü tarihi kentler, geçmişi korurken geleceğe nefes alanı açmak zorunda. Selanik bunu başarırsa, İstanbul için de ilham kaynağı olabilir.
Kaynak: Designboom | Yayın Tarihi: 16 Ekim 2026
